Go to Top

Nieuwe rol voor NWO

Eén bestuur, geen gebieden, beter verankerd in samenleving

Samengevat uit de Wetenschapsvisie 2025

Een recente evaluatie toonde aan dat NWO haar primaire missie – het selecteren van excellente onderzoekers en onderzoeksvoorstellen – uitstekend uitvoert. NWO moet wel breder en meer interdisciplinair gaan samenwerken. Er komt één raad van bestuur. De gebiedsbesturen verdwijnen. De instituten gaan vallen onder een raad van bestuur.

Verder krijgen stakeholders als universiteiten, ministeries, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties invloed op het NWO-beleid. De onderzoekers die nu de gebieden en stichtingen besturen komen in een wetenschappelijke raad.

De gebieden en stichtingen worden geïntegreerd in een éénvormige bureauorganisatie waarbij het budget flexibeler inzetbaar wordt. Doel is de organisatie beter te verankeren in het netwerk van wetenschap, maatschappij en bedrijfsleven.

Reageren?

Het KNAW-podium was actief van 25 november tot 31 december 2014; reageren kan niet meer.

29 reacties

  • Andrel Linnenbank 30 december 2014 - 08:29

    Motie ter bevordering van een effectiever wetenschapsbeleid.

    De Nederlandse wetenschap bijeen op het podium van de website bij de KNAW,

    gelezen de Wetenschapsvisie 2015,

    constaterende dat deze visie geschreven is vanuit een ivoren toren,

    constaterende dat voorgestelde maatregelen schadelijk zijn voor de kwaliteit en onafhankelijkheid van de nederlandse wetenschap,

    constaterende dat de regering en haar adviseurs het contact met de dagelijkse wetenschapspraktijk verloren zijn,

    verzoekt de regering om een onafhankelijke wetenschapper te benoemen in het dagelijks bestuur van alle politieke partijen,

    verzoekt de regering om een onafhankelijke wetenschapper te benoemen in het dagelijks bestuur van de werknemers- en werkgeversorganisaties,

    verzoekt de regering te bevorderen dat onafhankelijke wetenschappers benoemd worden in de raden van bestuur van de grotere bedrijven,

    en gaat over tot de orde van de dag

    • Organisatie: ex-AMC/ex-ICIN
    • Functie: was onderzoeker in 'tijdelijke' dienst
  • F.A. Muller 27 december 2014 - 18:03

    De Stalinistische re-organisatie die in de Wetenschapsvisie staat is ijzingwekkend: wetenschap aan de leiband van de politieke waan van de week.
    (Nog meer geld verspillen aan de allang uitontwikkelde windmolen-techniek?)
    Waarom weet niemand op die ministeries dat de welvaartsvruchten van de wetenschap nooit en te nimmer te plannen zijn? Zelfs de weersvoorspellingen gaan niet verder (kunnen niet verder gaan) dan 1 week. Men moet de westerse beschaving in stand houden, en de wetenschappelijke cultuur is daarvan een essentieel onderdeel.

    De huidige overheveling van NWO naar Economische Zaken: het Ministerie van o.a. Wetenschap gaat NIET over het wetenschapsbeleid. Nieuws uit Absurdistan.

    Een triumviraat moet onderzoeksvoorstellen in alle wetenschapsgebieden gaan vergelijken? Wat kunnen 3 mensen overzien? Ongetwijfeld met ‘adviesraden’, waarmee men het eigen achterwerk kan afvegen indien nodig. Dat dit triumviraat “beter contact zal houden met de samenleving”: zulke uitdrukkingen bewijzen hoe diep de onkunde en de onwetendheid zitten bij de opstellers van wat op een Kroniek van een Aangedondigde Wetenschapsdood lijkt.

    Wetenschapsbeoefening behoort tot de DNA van de westerse beschaving en gedijt het beste zonder politieke inmenging. Wetenschap is cultuurgoed, geen economisch werktuig. Het is ronduit verbijsterend dat er niemand meer in de politiek aanwezig is die dit beseft. De onwetendheid is aan de macht, en degenen aan de macht willen altijd hun macht behouden of uitbreiden, zoals bureaucratische organisaties altijd willen groeien (de weinige sociologische wetten die ons bekend zijn).

    • Organisatie: EUR, UU
    • Functie: Bijz. hoogleraar
  • Maaike van Berkel & Michiel van Groesen 18 december 2014 - 10:08

    Bij de visitatie in 2013 is vastgesteld dat NWO haar kerntaken goed vervult. Toch moet de organisatie op de schop. Als onderdeel van de Wetenschapsvisie 2025 moet er immers een ‘nationaal discours’ voor onderzoek komen, en een ‘centrale programmering’. Beide moeten worden verwezenlijkt door de instelling van een nieuw bestuursorgaan, waarin maatschappelijke en economische belangen prevaleren en actieve wetenschappers slechts een adviesfunctie vervullen.
    Dit kan niet de bedoeling zijn. Het doel van deze reorganisatie, zoals verwoord in de Wetenschapsvisie 2025, is immers het behoud van een vooraanstaande rol voor Nederland op het wetenschappelijk wereldtoneel. Nederlandse universiteiten tellen echter internationaal mee omdat ze, mede dankzij NWO, onderdak bieden aan zelfbewuste maar kritische wetenschappers van zeer diverse achtergrond en belangstelling. Hun onderzoek is internationaal ingebed en wordt doorgaans zeer positief beoordeeld door collega’s in binnen- en buitenland.
    Voor de geesteswetenschappen in Nederland – steevast goed vertegenwoordigd in de mondiale top-100-lijstjes waaraan beleidsmakers zoveel waarde hechten – geldt dit nog sterker. Diversiteit rendeert. Het is dan ook ten onrechte dat geesteswetenschappers steeds vaker langs de meetlat van de sciences worden gelegd. In de Wetenschapsvisie 2025 en het adviesrapport over NWO wordt deze nieuwe dogmatiek tot beleid gemaakt. De verdeling in verschillende wetenschapsgebieden verdwijnt, en kwalitatief hoogwaardig onderzoek wordt geacht te worden bewerkstelligd door een modelmatige methodiek, liefst georganiseerd in interfacultaire consortia.
    En hoewel de geesteswetenschappen uiteraard ook profiteren van interdisciplinaire samenwerking, komt het vernieuwend onderzoek juist voort uit vragen die zijn ingebed in een disciplinaire traditie, en vervolgens in relatief kleinschalige projecten worden getoetst en uitgewerkt. NWO heeft aan dit type onderzoek met subsidie-instrumenten als de Vernieuwingsimpuls en de Vrije Competitie een belangrijke bijdrage geleverd.
    Bij een ‘centrale programmering’ valt te vrezen dat kleinschalige onderzoeksinitiatieven – en dus de geesteswetenschappen – op minder geld van de overheid kunnen rekenen: Het opdoeken van de verschillende wetenschapsgebieden is de eerste zorgwekkende stap in die richting. De vooringenomen retoriek van een ‘nationaal discours’ die hiervoor in de plaats komt biedt een valse zekerheid, die geen recht doet aan de fundamentele onzekerheden die aan de basis liggen van excellent onderzoek. Of een ‘nationaal discours’ voldoende grensverleggend is om internationaal aansprekend onderzoek te blijven garanderen is ook maar de vraag. Als historici van de Universiteit van Amsterdam pleiten wij ervoor dat er intellectuele en financiële ruimte blijft voor kleinschalig geesteswetenschappelijk onderzoek, dat op haar merites wordt beoordeeld door collega-wetenschappers. Bij de visitatie in 2013 is vastgesteld dat NWO haar kerntaken goed vervult. Laat NWO ook in de toekomst haar werk doen.

    • Organisatie: Universiteit van Amsterdam
    • Functie: UHD's Geschiedenis
  • Rob van Gestel 15 december 2014 - 12:35

    Met alle respect voor het genootschap van Spinozaprijswinnaars, maar van de brandbrief die men aan de voorzitter van de VSNU heeft gestuurd (https://www.dub.uu.nl/sites/default/files/attachments/93/brief_spinoza_vsnu.pdf) zullen weinig bestuurders slaap verliezen. Dat de ontschotting van NWO inhoudelijke bezwaren heeft en dat wetenschappers meer dan een adviserende rol wensen bij het beleid van NWO, zal met open armen worden ontvangen. De Spinozaprijswinnaar zullen worden doodgeknuffeld. Natuurlijk zullen wetenschappers een leidende rol behouden op papier.

    Wat er in de brandbrief had moeten staan is dat de Wetenschapsvisie 2025 de tegenovergestelde richting op gaat dan de meeste wetenschappers wensen, hetgeen overduidelijk uit de reacties in de media en op dit podium blijkt. De meeste wetenschappers willen:

    Minder bestuurlijke inmenging in plaats van versterking van de bestuurskracht van NWO en andere geldverstekkers

    Minder topdownsturing in plaats van meer

    Minder aandacht voor markt-gestuurd onderzoek in plaats van meer

    Minder nadruk op competitie in plaats van meer

    Wat wij meer willen is:

    Meer academische vrijheid om eigen keuzes te maken in het onderzoek en je nieuwsgierigheid te volgen in plaats van de nieuwste trends in subsidieland

    Meer bedrijven die bereid zijn om te investeren in fundamenteel onderzoek dat niet (over)morgen economisch voordeel op hoeft te leveren

    Meer aandacht voor de relatie onderwijs en onderzoek

    Meer verantwoording van NWO aan het forum van wetenschappers in plaats van zelfevaluaties die geen enkele wetenschappelijke test kunnen doorstaan

    Meer ruimte voor kritiek en tegenspraak in het hoger onderwijs- en onderzoeksbeleid

    Reacties als die van de Spinozaprijswinnaars, maar ook van De Jonge Akademie zijn door handige bestuurders gemakkelijk te omarmen zonder de kerngedachte achter de wetenschapsvisie los te laten. Het probleem is in dit geval alleen dat die kerngedachte helemaal fout is.

    • Organisatie: Tilburg University
    • Functie: Hoogleraar
  • Eric van Damme 5 december 2014 - 12:30

    This reaction is part of a larger article on the Wetenschapsvisie 2025, entitled The Dutch Wetenschapsvisie 2025: ill-informed, narrow minded and misconceived (pdf)

    This reaction on the Wetenschapsvisie 2025 is written in English to allow easy communication with the researchers in the Netherlands that are not fluent in Dutch.

    […]

    Already in the Introduction, the Wetenschapsvisie 2025 shows a complete misunderstanding of how academia works, at least in the part of it that I am familiar with. It is stated there (p. 10) that academia offers one-sided career perspectives and that this limits valorization, and that certain groups of scientists are excluded because they do not excel at the existing indicators. Nothing could be more wrong than the idea that only indicators count. Similarly, the idea that a good research group would want to limit the creativity of its researchers is wrong. The point is that the only thing that counts is scientific quality, that is, the combination of creativity and discipline. The point is also that quality is difficult for outsiders to see, which is why the indicators exist: they allow administrators (and the government) to allocate money and steer in certain directions.

    However, these indicators are very imperfect and, therefore, they should be used with restraint, hence, the importance of autonomy. The important decisions should be left as much as possible to scientists as they are the only ones that can verify true quality. The final, but perhaps most important point of all is that true talent is really scarce, hence, that competition for attracting and developing talent is very fierce. Research groups compete to attract that talent and they clearly have every incentive to do so. They will screen carefully and the only reason why they will exclude people is because these lack quality, not because they do not well on the indicators.

    These considerations also have important consequences with respect to the role of NWO. Incentives to make a good selection are lower at that level, hence, NWO better be a follower and enabler in the system, rather than an actor that is at the steering wheel.

    • Organisatie: CentER, TILEC and Department of Economics, Tilburg University
    • Functie: Professor of Microeconomics
  • Andrel Linnenbank 5 december 2014 - 12:15

    Mede naar aanleiding van de opmerking die bij Kroes en Borst voorkomt: “NWO zou beter moeten kijken naar de Europese ontwikkelingen, en beter moeten afstemmen met Horizon 2020.” (afgezien of zij dat zelf ook vinden).
    Afstemmen kan twee volstrekt tegenovergestelde dingen betekenen
    1) we volgen met het nationale beleid de EU. Iets wat bv ook sterk in het AWT rapport wordt gepropageerd en waar nu ook weer 50Meuro voor opzij wordt gezet.
    2) We kijken wat Europa financiert en vullen die dingen aan die daar niet inpassen, maar waar we als Nederland wel belang aan hechten.

    Ik ben zelf een voorstander van in elk geval een duidelijke 2e lijn. Europa wil vooral grote projecten financieren en daarmee wordt het moeilijk om een klein gefocust project te financieren. Mijn standaard voorbeeld is het intwikkelen van een specifieke versterker voor een biomedisch signaal. Daarbij is het volkomen onzinnig om er met 5 verschillende labs in 3 landen aan te gaan werken voor 4 jaar. Anderhalve man voor 2 jaar 20% van hun tijd is goed genoeg. Ook voor dat soort projecten moet er ruimte zijn.
    Het conceptuele probleem met aanpak 1 is ook dat iedereen in Europa min of meer hetzelfde moet doen, met dezelfde methodieken. Dat is efficient voor de controle, maar een ramp voor de wetenschap op langere termijn.

    • Organisatie: ex-AMC/ex-ICIN
    • Functie: was onderzoeker in 'tijdelijke' dienst
  • Geert-Jan Kroes 5 december 2014 - 09:29

    Ik ben het eens met Piet Borst dat de maatregelen die worden voorgesteld voor NWO in de Wetenschapsvisie veelal problemen oplossen die in feite niet bestaan. Een voorbeeld dat hij noemt betreft de interactie met Europa: NWO zou beter moeten kijken naar de Europese ontwikkelingen, en beter moeten afstemmen met Horizon 2020.

    Dit idee lijkt terug te voeren te zijn op het rapport “Van lappendeken naar een nationaal discours en centrale programmering”, dat is opgesteld door een bureau van consultants. Daarin wordt gesteld dat NWO een magere Europese en internationale positie heeft. Dat is een hele merkwaardige uitspraak. In het rapport “Nieuwe dynamiek, passende governance” van de NWO evaluatiecommissie van 2013 wordt het tegenovergestelde gezegd: hierin is sprake van een positieve indruk van de Europese reputatie van NWO. Als argument wordt o.m. gegeven dat de door NWO ingevoerde Vernieuwingsimpuls als model heeft gediend voor de structuur van het ERC grant programma. Aan het positieve beeld dat de NWO evaluatiecommissie schetst wordt totaal voorbij gegaan in het rapport van de consultants. Dat is merkwaardig omdat het rapport van ABDTOPConsult wordt geacht een vervolg te geven aan het rapport van de NWO evaluatiecommissie. Ik vind het een kwalijke zaak dat een vervolgrapport niet met argumenten komt als een stelling wordt betrokken die lijnrecht tegenover een stelling staat uit een eerder rapport.

    Voor het te maken beleid is de eerder door Piet Borst getrokken conclusie van groot belang: Zoals door hem opgemerkt doen de Nederlandse wetenschappers het prima in de fondsenverwerving bij de EU. Conclusie: als hierbij al bemiddelende Nederlandse instellingen optreden doen ze het goed, en nieuw beleid is niet nodig, want er is geen probleem.

    Een ander aspect van het rapport van de consultants dat zeer merkwaardig overkomt is dat de consultants met hun opdracht aan de haal lijken te gaan. De opdracht die het bureau kreeg was: “Werk samen met OCW en NWO een voorstel uit voor een verbeterde governance structuur van NWO inclusief alle uitvoeringsonderdelen, en maak een veranderplan om tot de nieuwe structuur te komen.” Daar gaat het bureau wel erg proactief mee om. In hoofdstuk 3 worden eerst de vier taken van NWO zoals die in de wet staan beschreven genoemd. Vervolgens wordt met de tekst van de wet “als uitgangspunt, en gebaseerd op informatie uit onze gesprekken en uit bestudeerde stukken”, zes functies voor NWO bepaald. Wie het hoofdstuk goed leest valt op dat de zes functies niet allemaal goed te verbinden zijn met de eerder genoemde vier taken uit de wet. Later blijkt dat de zes functies kennelijk voldoende van deze taken verschillen om ze op te nemen in een concept wettekst, en wel in artikel 4 dat handelt over, jawel, de taken van NWO! De formulering van nieuwe wettelijke taken voor NWO gaat toch wel enigszins voorbij aan de oorspronkelijke opdracht, die luidde “bedenk een nieuwe governance structuur”. Nieuwe aspecten die er hierbij uitspringen in de zes “functies” die inmiddels wettelijk taken zijn geworden in de concepttekst zijn o.m. programmering op basis van wetenschap voor innovatie en competitie en het stevig aanzetten van een “makelaarsfunctie”, waarmee o.a. bedoeld wordt onderzoekers de weg te wijzen naar Europa, die ze al lang gevonden hebben.

    Conclusies: het rapport van ABDTOPConsult is van twijfelachtige kwaliteit, en mede-opdrachtgever OCW heeft kennelijk niet goed opgelet of het bureau wel haar werkzaamheden binnen de gegeven opdracht uitvoerde. Dit rapport is geen goede basis voor de Wetenschapsvisie 2025, en geeft een veel te negatief beeld van de NWO-organisatie. Dat laatste is een slechte zaak, omdat het goede functioneren van NWO in de uitvoering van haar primaire taak (onderzoek financieren op basis van kwaliteit) in hoge mate heeft bijgedragen aan de goede kwaliteit van de Nederlandse wetenschap. Handen af van NWO: wie kritiek wil leveren op het functioneren van NWO, moet van betere huize komen dan ABDTOPConsult.

    • Organisatie: Universiteit Leiden
    • Functie: Hoogleraar
  • Jan van Ruitenbeek 3 december 2014 - 22:43

    Over welk onderzoeksgeld praten we eigenlijk?

    In de Wetenschapsvisie 2025 worden weinig getallen genoemd. Toch is het nuttig om er een paar te noemen zodat we weten waar de discussie over gaat.
    Vorig jaar heeft NWO een totaal van M€570 aan onderzoeksubsidies verstrekt. In het kader van de Topsectoren zal M€275 hiervan besteed worden aan maatschappelijk en economisch relevante projecten binnen de bekende negen geselecteerde thema’s. Al dit onderzoek voldoet al aan de wens van het kabinet tot onderzoek in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven en maatschappelijke partijen. Door de brede keuze van de thema’s is het ook veelal zeer interdisciplinair.

    Voor de Vernieuwingsimpuls (VENI, VIDI en VICI subsidies) is een jaarlijks budget van M€150 gereserveerd. De Wetenschapsvisie 2025 spreekt hier niet uitgebreid over, maar roemt het als een instrument om talent aan te trekken en aan Nederland te binden, en voegt hieraan toe de aanbeveling om het programma actiever in te zetten om buitenlands toptalent naar Nederland te trekken. Het stimuleren van jong onderzoektalent is een van de thema’s van de Wetenschapsvisie, en er is dus alle reden om de Vernieuwingsimpuls in stand te houden.

    Wat resteert is een bedrag van M€150. De minister roemt het niveau van de Nederlandse wetenschap, en benadrukt op diverse plaatsen in haar Wetenschapsvisie het belang van vrij en ongebonden onderzoek. Dit vrij en ongebonden onderzoek moet dus in elk geval nog uit die resterende M€150 betaald worden. Dat is ongeveer M€10 per universiteit per jaar, ofwel ongeveer 2 of 3% van het universitaire budget. Uit de Wetenschapsvisie mogen we concluderen dat dit bedrag niet zal groeien.

    Welke organisatiestructuur voor NWO hoort hier nu bij?
    Het beleid rond de Topsectoren wordt niet binnen NWO gemaakt. Delen van de NWO organisatie zijn sterk gebleken bij de implementatie en uitvoering van het Topsectorenbeleid, dus laten we die koesteren.
    De Vernieuwingsimpuls is gebaat bij een onderverdeling in disciplines. Een zuivere en objectieve selectie van de beste kandidaten is al een uitdaging binnen één enkele discipline, maar het is ronduit onuitvoerbaar om een eerlijke vergelijking te maken tussen kandidaten van uiteenlopende disciplines. Hier blijft het nodig om beleidskeuzes te maken ten aanzien van het budget per discipline, en het vervolgens aan de disciplines (de Gebieden) zelf over te laten de juiste selectie te maken. We kunnen dus niet zonder een indeling in Gebieden.
    Voor het resterende deel, dat we graag zouden willen bewaren voor vrij en ongebonden onderzoek, moet het beleid en de selectie van de beste en meest originele projecten het exclusieve domein zijn van de wetenschap zelf. Hier is inmenging van buitenaf contraproductief en schadelijk.

    Kortom, de voorgestelde reorganisatie van NWO naar een centraal geleide organisatie met sterk management en slechts een enkele wetenschapper in de Raad van Bestuur, past niet bij het gekozen beleid.

    • Organisatie: Universiteit Leiden
    • Functie: Hoogleraar/ voorzitter NNV
  • Piet Borst 2 december 2014 - 11:51

    Er zitten een aantal grote risico’s in de voorgestelde radicale ombouw van NWO:

    1. De band met de werkvloer is niet gegarandeerd.
      • Het topbestuur bestaat uit 3 fulltime bestuurders. De gehele wetenschappelijke programmering van NWO op elk gebied valt toe aan 1 beroepsbestuurder, het RvB-lid Wetenschappelijke Programmering. Dit topbestuur staat haaks op de enorme NIH-organisatie in de VS, altijd geleid door een actieve onderzoeker. De mogelijkheid is opengelaten dat het topbestuur wordt aangevuld met 2 non-executive leden. Dat lijkt mij essentieel. Dat zouden actieve wetenschappers moeten zijn.
      • De belangrijkste adviesraad van het topbestuur is het rectorencollege. Dit zijn in het algemeen hoogleraren, die lang het actieve onderzoek achter zich hebben gelaten. In het algemeen zijn zij afkomstig uit alpha- en gammafaculteiten, terwijl het leeuwendeel van de NWO uitgaven in de beta-hoek ligt.
      • De nauwe band met het veld voor gebiedsbesturen en bijbehorende ondersteunende organisaties wordt doorgesneden. De “gebieden houden op te bestaan”. De onderzoekdeskundige bureau-directeuren worden vervangen door “stevige managers” die ieder een heel kennisdomein (b.v. al het basale onderzoek) moeten ondersteunen. Weliswaar blijven de voorzitters van de gebieden lid van de “Science council”, maar hoe die opgeheven gebieden blijven functioneren, blijft mistig. De “disciplines” krijgen EUR 250,000-500,000 om sectorplannen en strategische programmering te verzorgen. Hoe dit in de praktijk moet werken, blijft onuitgewerkt.
    2. Het fundamentele onderzoek dreigt in het gedrang te komen.
      • De figuur toont drie gelijkwaardige clusters: “wetenschap voor wetenschap”; “wetenschap voor maatschappelijke vraagstukken”; wetenschap voor bedrijfsinnovatie”. Daar komt nog een ondergeschikt clustertje “wetenschap voor onderwijs” bij. Ook in de rest van het advies klinkt dat door: het fundamentele onderzoek staat apart en is maar een klein partje van het hele pakket. De eerder ingezette Haagse tendens, vooral door oud-minister Verhage verder aangezet, om het academische onderzoek meer in dienst te dwingen van bedrijfsleven en van politieke wensen wordt hiermee versterkt.
      • De ontworpen structuur is sterk top-down: er moet meer “samenhang” komen, meer “regie:, meer “inhoudelijke programmering”, die “richtinggevend” dient te zijn. Dat zijn allemaal begrippen uit het bedrijfsleven. Wie te maken heeft gehad met top-onderzoek, fundamenteel inclusief de daaruit logische voortkomende toepassingen, weet dat onderzoeksbeleid bescheiden en faciliterend moet zijn en niet top-down sturend. Ontdekkingen zijn niet te “regisseren”; slimme toepassingen worden bedacht door creatieve jonge onderzoekers, niet door stevige managers.
    3. Er worden problemen “opgelost” die geen problemen zijn en oplossingen aangedragen voor klemmende problemen die geen oplossingen bieden.
      • De “enorme aanvraagdruk” wordt op p.7 gesignaleerd. Dit wordt “gerelateerd” aan de “gefragmenteerde uitvoeringsstructuur” en de “inefficiënte uitvoering”. Hoe het enorme geldgebrek dat leidt tot toekenningspercentages van 5% te wijten kan zijn aan “gefragmenteerde uitvoering” wordt niet uitgelegd. De “oplossing” voor het geldgebrek komt op p.22: “Calls for proposals moeten goed worden geformuleerd”, “Goed ontwerp van het instrumentarium kan ook de aanvraagdruk verminderen”. De implicatie lijkt mij duidelijk: als de calls op heel nauw omschreven onderwerpen gericht worden, komen er maar weinig aanvragen. Er zijn nu eenmaal minder onderzoekers geïnteresseerd in kanker van het linkeroor, dan in de fundamentele vraag hoe kanker ontstaat. Deze proef met nauw omschreven calls is gedaan en we kennen de uitkomst: die zijn een recept voor tweederangs wetenschap.
      • In de huidige NWO structuur zou interdisciplinaire onderzoek onvoldoende aan bod (kunnen) komen. Waar de adviseurs dat op baseren blijft onduidelijk. In het veld wordt men soms iebel van de speciale programma’s van het huidige NWO voor multidisciplinair onderzoek.
      • De Europese en internationale positie van NWO wordt als mager gekarakteriseerd. “Nederlandse onderzoekers krijgen wel veel financiering vanuit de Brussels programma’s, maar er is nauwelijks een op programmatische keuzes gebaseerde centrale regie of sturing aanwezig”. Kennelijk zijn de Nederlandse onderzoekers disproportioneel succesvol in het bemachtigen van competitief Brussels geld, terwijl NWO geen tijd verdoet in het Brusselse vergadercircuit. Dat kan niet zo blijven. Regie! Sturing!

    Conclusie: Ik onderschrijf het standpunt van de KNAW dat een geleidelijke aanpassing van de huidige NWO organisatie te prefereren valt boven de radicale ingreep die nu door consultants wordt voorgesteld.

    • Organisatie: Nederlands Kanker Instituut / AVL Ziekenhuis
    • Functie: Onderzoeker
  • Pieter Muysken 30 november 2014 - 15:38

    Verkokering

    Een van de verwijten aan NWO is de verkokering in het huidige systeem. Nu is verkokering in de Nederlandse wetenschap een hardnekkig probleem, en in mijn ogen iets te vaak wat net tot de brave sub-top leidt in plaats van tot de doorbraak. De verkokering is er zeker ook bij NWO (hoewel minder dan vroeger, denk ik), maar zit in veel wezen op een veel fundamentelere plek: in de organisatie en interne bekostiging van de universiteiten. Dat zit zo.

    Afdelingen in een faculteit krimpen of groeien naar gelang het aantal studiepunten dat ze mogen uitdelen, en hebben dus een groot belang om de studenten zoveel mogelijk binnen de deur van de eigen afdeling te houden. Naarmate ze meer macht hebben in de faculteit lukt ze dat vrij goed. Verlies voor de student: weinig kans om op meer dan pretniveau met verschillende disciplines kennis te maken.

    Zoals afdelingen met elkaar concurreren binnen de faculteit, concurreren faculteiten met elkaar als een soort werkmaatschappijen om schaarse middelen bij het college. Er is weinig ruimte voor samenwerking tussen faculteiten, noch op het niveau van het onderwijs, noch op dat van het onderzoek. Onderzoeksprogramma’s die meer dan op papier over de grenzen van een faculteit heen gaan zijn schaars, onderzoeksinstituten zijn vrijwel altijd aan een faculteit gekoppeld, promoties met promotoren uit meer dan een faculteit een kleine minderheid. Idem dito voor het onderwijs: dezelfde binnen-het-hek-houd mechanismes spelen op facultair niveau een nog sterkere rol. Sociale wetenschappers krijgen weinig inzicht in historische achtergronden of in andere talen en culturen, cultuurwetenschappers leren weinig van de bevindingen uit de sociale wetenschappen, enzovoorts.

    Het is een illusie te denken dat de zaak ontkokeren bij NWO tot de gewenste resultaten zal leiden. Ik schat eerder in dat wetenschappelijke entrepreneurs er nu met de poet vandoor zullen gaan in een ‘gekantelde’ NWO structuur. Een echte ontkokerde wetenschapscultuur is iets van de lange adem en moet op de universiteiten beginnen, niet bij NWO

    • Organisatie: Radboud Universiteit
    • Functie: Hoogleraar Taalwetenschap
  • Herman Overkleeft 29 november 2014 - 17:41

    Het lijkt erop dat de structuur van NWO op de schop moet om wetenschappers uit hun ivoren toren te krijgen. De opstellers van het wetenschapsvisiedocument lijken er van uit te gaan dat wetenschappers het belang van multidisciplinair onderzoek niet inzien, en dat multidisciplinair onderzoek los staat van monodisciplinair onderzoek. Dat is een dubbele misvatting.

    Er zijn inderdaad nog wel wat ivoren toren geleerden over in de Nederlandse academische instellingen. In grote meerderheid echter staan academici met beide voeten in de maatschappij. Ook wetenschappers weten waar de uitdagingen voor de toekomst liggen, en dat een veelzijdige aanpak nodig is om deze uitdagingen aan te gaan. Hoewel vast goed bedoeld is het dan ook totaal overbodig om de maatschappelijke uitdagingen in pakkende thema’s te vatten. Gezond ouder worden in een duurzame omgeving, ja wie wil dat niet.

    Nu zijn deze thema’s op zich niet zo’n probleem, immers ze zijn zo breed dat wetenschappers in meerderheid zich er wel in kunnen vinden. Als het al niet in bovengenoemde thema’s dan toch wel in het allesomvattende begrip ‘complexiteit’. De maatschappij in zijn geheel is complex en alle takken van wetenschap houden zich op een of andere manier bezig met maatschappelijke vragen, of fenomenen.

    Veel zorgelijker is de misvatting die bij het ministerie (en het NWO algemeen bestuur?) heerst dat goed multidisciplinair onderzoek kan bestaan zonder te rusten op sterke monodisciplinaire pijlers. Want dat lijkt de reden waarom de NWO structuur op de schop moet: wetenschappers niet meer de gelegenheid geven monodisciplinaire projecten aan te vragen en zo te dwingen over de eigen schutting te kijken. Naar mijn mening KAN interdiscipinair onderzoek niet bestaan zonder een stevig monodisciplinair fundament.

    Het is ons wetenschappers kennelijk niet gelukt dit duidelijk te maken en daar moeten we aan werken. Het is te hopen dat de beleidsmakers tijdig inzien dat afbreken van het monodisciplinaire fundament – hoewel op de korte termijn zonder directe gevolgen – op de langere termijn de positie van de Nederlandse wetenschap uitholt. En hun beleid daarop aanpast. Immers, als in de toekomst NWO haar geld meer, of exclusief, uitzet in interdisciplinaire projecten, en tegelijkertijd de Universiteiten hun (schaarse) vrije middelen moeten besteden in concurrerende thematische profielen, is het monodisciplinair onderzoek het kind van de rekening.

    • Organisatie: Universiteit Leiden
    • Functie: Hoogleraar Organische Chemie
  • Rob van Gestel 28 november 2014 - 13:12

    Eens met Mark van Loosdrecht, maar daarom moet je het geld ook niet verdelen op de wijze waarop dat thans via NWO gebeurt. Voor bijv. de research talent ronde is het helemaal niet gek om een interfacultaire wetenschapscommissie het budget te laten verdelen, waarbij een zekere verdelende rechtvaardigheid veel minder dan thans een vies woord zou moeten zijn.

    De “winner takes it all, the loser standing small”, zorgt niet voor een cultuur waarin je zoveel mogelijk jonge wetenschappers zoveel mogelijk kansen biedt.

    • Organisatie: Tilburg Unversity
    • Functie: Hoogleraar
  • Virginia Dignum 28 november 2014 - 06:01

    First of all it is very easy for NWO to select excellent proposals. Most proposals are excellent and thus almost always they are selected. Of course the question is which excellent proposals are chosen. In order for NWO to uphold to its mission of “selecteren van excellente onderzoekers en onderzoeksvoorstellen” is of utmost importance that the process is executed well. However, the quality of reviews of NWO proposals is increasingly diminishing. This means that persons with little domain knowledge judge proposals of experts. As if our own students can judge our proposals. Moreover, the last few rounds I’ve participated all were extremely delayed, a.o. due to late arrival of those (poor quality) reviews. The international ‘reviewing circus’ is becoming a pyramid-play which will eventually lead to its collapse.
    The policy of NWO of only funding temporary personnel while the capacity of universities to fund fixed positions, is leading to a generation of excellent researchers deemed to lead an existence as forever nomad postdocs moving through universities all over the country and abroad. This cannot be the purpose of scientific research in the Netherlands!

    • Organisatie: TU Delft
    • Functie: UHD
    • Rob van Gestel 28 november 2014 - 08:21

      I have received an e-mail from a colleague who was a member of a Veni panel a few years ago. This is what he wrote about the procedure:

      ‘De procedure van beoordeling van de VENI-aanvragen zoals ik die heb meegemaakt kent op zichzelf al een aantal structurele tekortkomingen. Ook zijn in de feitelijke gang van zaken een paar grote fouten gemaakt.

      Puntsgewijs gaat het om:

      1. Er zijn geen duidelijke beoordelingscriteria

      Zelfs over de meest objectieve categorie, te weten de publicaties en track record van de aanvrager, werden totaal verschillende benaderingen gehanteerd. Er waren leden die deze categorie als een soort ontvankelijkheidseis zagen, anderen wogen het af tegen het voorstel. Er werd streng en coulant geoordeeld. De één wilde vooral dat de aanvrager liet zien een netwerk te hebben, de ander keek puur naar de kwantitatieve output. Er werd willekeurig omgegaan met de onderzoekstijd van de aanvrager. Het bureau toetst de door de aanvrager verstrekte gegevens niet; sommige leden namen dus gewoon maar aan dat de opgegeven artikelen refereed waren, anderen gingen dat checken.

      2. De leden van de commissie lezen niet alle voorstellen

      Dat kunnen ze wel doen, maar dat doen ze niet; dit bleek volstrekt duidelijk tijdens de vergadering. Dat maakt dat de beoordeling van de voorstellen voor een belangrijk deel neerkomt op de preadviseurs.

      3. De expertise van de beoordelaars loopt dermate uiteen, dat zelfs niet in de verste verte een redelijke beoordeling plaatsvindt

      Er werd soms gewoon gezegd: hier weet ik niks van. Maar net zo willekeurig is het, als een beoordelaar toevallig heel veel verstand van het onderwerp heeft. Dit probleem is inherent aan een beoordeling als hier nodig is, maar er moet veel meer worden gedaan om die willekeur te beperken.

      4. Er wordt niets gedaan met evidente tekortkomingen van preadviseurs

      Eén van de preadviseurs had er duidelijk met de pet naar gegooid: ongemotiveerd werden voorstellen of als uitstekend, of als onvoldoende beoordeeld. Het bureau had betrokkene onmiddellijk moeten vragen alsnog haar werk te doen, dan wel de procedure op te schorten tot er een nieuwe preadviseur was gevonden. In geen geval kon men gewoon maar verder procederen.

      5. De laatste twee positief beoordeelde voorstellen krijgen om bureaupolitieke reden in eerste instantie een afwijzing

      Vanwege de mogelijkheid van een geslaagd bezwaar of beroep, zo bleek. Dat kan absoluut niet.

      6. De motivering van de afwijzingen is volstrekt ondeugdelijk

      Toevallig kreeg ik er één onder ogen. Zij zag er dermate standaard uit, dat ik aanneem dat iedere afwijzing dezelfde tekst heeft. Ten eerste wordt de aanvrager gezegd dat de aanvragen zijn ‘vergeleken.’ Dat is apert niet waar; de selectie vindt in eerste instantie plaats op basis van preadviezen die niet vergelijken, maar alleen scoren op criteria. Helemaal schokkend vond ik, dat er op geen enkele manier werd ingegaan op de betrokkenen kandidaat of het voorstel: als ‘motivering’ diende de achter elkaar gezette kopjes van het preadvies-formulier. Dat komt dus neer op: u voldoet niet aan de criteria, want we hebben uw aanvraag getoetst aan de criteria, en daar voldoet u niet aan.’

      After consulting a colleague the write of this e-mail decided not to send the message to NWO, which he now regrets. Messages like this one make me doubt whether NWO is doing a decent job.

      We need a KNAW that is more critical toward NWO and other organisations in the higher education industry, I am afraid.

      • Organisatie: Tilburg University
      • Functie: Hoogleraar
      • Jurriaan Schmitz 28 november 2014 - 10:46

        De door Rob van Gestel opgesomde bevindingen zijn geen incident – alleen punt 2 en 5 herken ik niet ondanks regelmatige deelname aan dit soort panels. Het is echter (1) onmogelijk om voorstellen echt objectief te ranken; en (2) onmogelijk om een acceptabele argumentatie te leveren waarom een excellent voorstel van een excellent onderzoeker toch niet gehonoreerd wordt. Dit laatste komt veel voor. De honoreringskans staat namelijk niet in verhouding tot het niveau van de subsidieaanvragen. Met als gevolg gefrustreerde onderzoekers en het betrekken van professionele bureaus voor het pimpen of zelfs ghostwriten van een voorstel.

        • Organisatie: Universiteit Twente
        • Functie: Hoogleraar
        • Rob van Gestel 28 november 2014 - 12:15

          Er zijn op mijn gebied duidelijke voorbeelden waar de rechter NWO heeft terug gefloten, omdat de selectieprocedure niet deugde. Zie bijv: https://www.dub.uu.nl/sites/default/files/legacy/other/nwo.pdf.

          Wat NWO zich vaak niet lijkt te realiseren is dat die selectieprocedures moeten voldoen aan beginselen van behoorlijk bestuur. Dat betekent simpelweg dat je niet kunt zeggen: we hebben te weinig geld en teveel excellente voorstellen dus onze keuze is nu eenmaal tamelijk willekeurig daar moet u het maar mee doen.

          Helaas zijn weinig wetenschappers bereid om hierover een juridische procedure te starten vanuit de vrees dat: “wie tegen de muur van het gemeentehuis plast daarna niet gemakkelijk nog een vergunning krijgt.”

          Dit stelt NWO in staat om bij kritiek op het eigen selectiebeleid steeds weer te roepen: er zijn maar weinig bezwaarschriften en de meeste bezwaarmakers krijgen uiteindelijk geen gelijk. Dit is op zichzelf juist, maar heeft echter niets te maken met de kwaliteit van de besluitvorming of de geschillenbeslechtingsprocedure bij NWO, maar alles met het feit dat de drempel om bezwaar te maken hoog is en veel wetenschappers niet de tijd en de moeite nemen om het gevecht aan te gaan. Zelfs als je het wint, zoals in het geval dat hierboven wordt genoemd, is het vaak mosterd na de maaltijd.

          • Organisatie: Tilbug University
          • Functie: Hoogleraar
          • Mark van Loosdrecht 28 november 2014 - 12:37

            ‘Objectieve’ beoordelingscriteria leiden tot zaken als publicatie, promotie en citatie tellen. Degenen die oproepen voor objectiviteit roepen ook op voor verkeerde prikkels en boekhoudgedrag. We moeten ervan uitgaan dat goed en slecht redelijk makkelijk te scheiden zijn en te beargumenteren… maar om dan in een categorie goed het verschil te geven tussen een 9.1 (geen subsidie) en een 9.2 (wel subsidie) kan gewoon niet omdat er voor kwaliteit niet voldoende differentierende objectieve criteria zijn. Bij toewijzing zou dan o.a. wel mee kunnen spelen hoeveel werk een groep momenteel al om handen heeft.

            • Organisatie: TUD
            • Functie: hgl.
  • Jurriaan Schmitz 27 november 2014 - 20:21

    Wetenschappers in Nederland zouden gebaat zijn bij nieuw beleid waardoor minder tijd en moeite in projectwerving verloren gaat. De lage scoringskans en de lange procesgang bij subsidieverzoeken (zowel nationaal als Europees) zijn een blok aan het been van de Nederlandse wetenschap. Het nieuwe “bemoeimodel” waarin de genoemde stakeholders NWO van advies gaan voorzien lijkt mij nog verder vertragend en kostenverhogend werken.

    • Organisatie: Universiteit Twente
    • Functie: Hoogleraar
  • Anthonie Meijers 27 november 2014 - 13:31

    Eendimensionale oplossing voor tweedimensionaal probleem

    De kern van het probleem is dat NWO een missie heeft met twee onderdelen die vragen om een verschillend bestuursmodel. NWO is er voor het bevorderen van excellentie en vernieuwing in de wetenschappelijke disciplines. Dit vraagt om wetenschappelijk zelfbestuur. Wetenschappers weten beter dan wie ook waar de kansen liggen en wat excellentie is in hun eigen disciplines. En het is een kwestie van de lange adem: echte vernieuwing is geen quick win. Maar het is ook de taak van NWO om ervoor te zorgen dat het wetenschappelijke onderzoek bijdraagt aan de oplossing van maatschappelijke problemen en het creëren van economische kansen. Dit vraagt om een multidisciplinaire, gebiedsoverstijgende aanpak en het betrekken van maatschappelijke stakeholders bij het selecteren, medefinancieren en uitvoeren van onderzoek. Het gaat vaak om onderzoek met een veel kortere tijdshorizon. Beide bestuursmodellen gaan niet automatisch samen. NWO is van oorsprong een organisatie die zich richtte op het eerste deel van de missie (ZWO: Zuiver Wetenschappelijk Onderzoek). De huidige gebieden weerspiegelen dit grofweg. Ze zijn ongelijksoortig georganiseerd: sommige gebieden zijn vrijwel monodisciplinair (chemie, natuur¬kunde), andere gebieden bevatten 10 – 20 min of meer verwante disciplines (geesteswetenschappen, maatschappij- en gedragswetenschappen). De gebieden zijn in de loop van de tijd steeds meer een eigen leven gaan leiden en NWO is verkokerd geraakt. Dat is een knelpunt geworden toen het tweede deel van de missie van NWO in de afgelopen tien jaar steeds belangrijker werd.

    Het probleem is niet nieuw en ook niet uniek voor NWO. Het is bijvoorbeeld het probleem van elke universiteit die naast faculteiten ook faculteitsoverstijgende maatschappelijke thema’s definieert waaraan de universiteit wil bijdragen (duurzaamheid, gezondheid, mobiliteit, etc.). De oplossing van het probleem ligt voor NWO in een organisatie waarin *beide* gedaan wordt. Daarvoor is nodig (i) disciplinaire gebieden met een goede relatie met het wetenschappelijke veld en een eigen budget en bestuur; (ii) programma’s op het gebied van maatschappelijk relevante thema’s met een eigen budget en aangestuurd door een multidisciplinair samengestelde commissie waarin maatschappelijke stakeholders een belangrijke stem hebben; en (iii) een algemeen bestuur dat bewaakt of alle processen goed verlopen. Zo’n organisatiestructuur is complexer dan een simpele lijnorganisatie. Misschien te complex voor de politiek. Die slaat de complexiteit plat in een centralistische ‘one size fits all’ oplossing. Het is een eendimensionale oplossing voor een tweedimensionaal probleem. Die zal niet gaan werken bij NWO. Het is te hopen dat de positie van het kabinet een *eerste* en niet de laatste stap is in een proces dat moet leiden naar een nieuwe organisatiestructuur. Een structuur die recht doet aan de beide onderdelen van de missie van NWO.

    • Organisatie: Technische Universiteit Eindhoven
    • Functie: Universiteitshoogleraar, Decaan Faculteit IE&IS
  • peter rietbergen 27 november 2014 - 12:52

    De wetenschapsvisie 2025 gaat, wb de rol van NWO, uit van een “recente evaluatie”, die aantoont dat NWO “uitstekend en onomstreden” functioneert. Vraagt men echter de tekst op, dan blijkt dit vooral een “zelfevaluatie”. Daar staan, tenzij ik mij vergis, toch talloze geluiden tegenover, al jarenlang verwoord, van diegenen die menen dat het Haagse apparaat niet alleen enorm veel geld kost, dat onttrokken wordt aan de subsidiestromen, maar ook dat de selectie van projecten allerminst onomstreden is: de criteria van toekenning dan wel afwijzing zijn, voor velen, weinig transparant – ik druk me voorzichtig uit; de betrokkenheid van de beoordelende onderzoekers uit het veld is, veelal onbetaald, mede daardoor een extra drain op het budget dat in Nederland voor onderzoek beschikbaar is; wie mee-beoordeelt, kost immers zijn/haar eigen universiteit, en, daardoor, zijn/haar eigen tijd – onderzoekstijd! – aanzienlijke sommen. Er is de laatste jaren – het laatste decennium – voortdurend op gewezen, dat er andere, financieel en ook administratief efficientere, en inhoudelijk sterkere beoordelingsprocedures mogelijk zijn. NWO heeft daaraan geen gehoor gegeven. De opeenvolgende institutionele hervormingen lijken er vooral op gericht om, onder het mom van moedig ingrijpen, de situatie in feite te houden zoals zij is. Voor de toekomst van het Nederlandse wetenschapsbeleid is dat geen gelukkige situatie.

    De keuze voor het zogenaamde top-sectorenbeleid is al evenzeer problematisch – zoals in een aantal reacties hierboven vanuit verschillende overwegingen wordt beargumenteerd. Daarbij gaat het – althans m.i. – niet alleen om een te grote verknooptheid tussen wetenschap en bedrijfsleven: iets daarvan is, in deze cultureel-technologische eeuw, natuurlijk absoluut nodig. Het gaat er toch ook om, dat ook op dit front het keuze- en selectieproces dikwijls weinig transparant is.

    • Organisatie: radbouduniversiteit
    • Functie: hoogleraar/leerstoelhouder
  • Stan Gielen 26 november 2014 - 09:28

    De zweedse academie voor wetenschappen heeft in 2012 een rapport gepubliceerd naar aanleiding van de constatering dat de Zweedse wetenschap internationaal achterblijft. Niet alleen het aantal top-publicaties neemt af, maar het wordt ook steeds moeilijker voor Zweden om toptalent aan te trekken en te behouden. Dat was opmerkelijk omdat de hoeveelheid geld naar de wetenschap ongeveer constant bleef. Nog erger: het zweedse bedrijfsleven blijkt vaker buitenlandse partners te zoeken voor samenwerking om hun problemen op te lossen.
    Om dit probleem te analyseren is een vergelijking gemaakt met landen als Denemarken, Nederland, Zwitserland en Finland.
    Het rapport legt de verklaring voor de achteruitgang in de prestaties van de Zweedse wetenschap in het feit dat de zweedse overheid een aantal jaren geleden besloten heeft dat de inzet van middelen voor onderzoek voor een belangrijk deel bepaald moesten worden door het bedrijfsleven. Het idee was dat daarmee de maatschappelijke inpact van de onderzoeksmiddelen geborgd waren. Op korte termijn was dit beleid succesvol. Op de langere termijn leidde dit echter tot een vermindering van het fundamentele onderzoek en daarmee tot een stagneren van innovatie.
    Laat de Nederlandse overheid hiervan leren en niet dezelfde fout maken.

    Voor het rapport: zie

    http://www.kva.se/globalassets/vetenskap_samhallet/forskningspolitik/2012/akademirapport_breakthrough_research_121209.pdf

    • Organisatie: Radboud Universiteit Nijmegen
    • Functie: Decaan FNWI
    • jaap sinninghe damste 27 november 2014 - 11:31

      Helemaal mee eens Stan! Ik vraag me zelfs af of wij in Nederland niet afstevenen op die Zweedse situatie met ons Topsectorenbeleid. Tenslotte wordt er nu bijna 300 miljoen van het NWO budget besteed aan industrie-gerelateerd onderzoek. Wij hebben in Nederland in de afgelopen tientallen jaren een hele sterke wetenschappelijke mondiale positie opgebouwd (geroemd in het rapport) mede door het succesvolle beleid van NWO om te selecteren op kwaliteit. Door de coupe van het ministerie van Economische Zaken moet sinds een paar jaar een flink gedeelte van het NWO budget besteed worden om “de Nederlandse economie te versterken”. Naar mijn mening treedt hiermee een verstrengeling van belangen op die de zaak geen goed doet. In de plannen voor de komende jaren neemt dat alleen maar toe. De taak van het ministerie van OC&W op het gebied van wetenschapsbeleid zou primair moeten zijn om het academische klimaat in Nederland op zo’n hoog mogelijk niveau en zo breed mogelijk te houden. Als ontwikkeld Westers land met een wetenschappelijke traditie die eeuwen terug gaat zijn we dat in mijn ogen verplicht. Bovendien schept dat de mogelijkheid voor kennisbenutting door ondernemers die ten goede zou kunnen komen aan de Nederlandse economie. Om dit echter een belangrijk doel te maken van de door OC&W ingezette financiering voor de wetenschap is een gevaarlijke ontwikkeling. In het rapport staat dat de private financiering voor science&development in Nederland achter blijft t.o.v. andere vergelijkbare landen. Het lijkt me dat het kabinet er dan over na moet denken om Nederlandse bedrijven aan te zetten (wellicht via fiscale maatregelen) tot grotere investeringen in R&D maar niet het geld dat beschikbaar is om het academisch klimaat in Nederland optimaal te houden daarvoor in te zetten. Dat zal naar mijn idee op termijn leiden tot een neergang van de Nederlandse wetenschap. De plannen die OC&W met NWO heeft zijn zeer verontrustend en in mijn ogen op een onjuiste visie gebaseerd.

      • Organisatie: NIOZ/UU
      • Functie: afdelingshoofd/hoogleraar
      • Bas Edixhoven 28 november 2014 - 16:07

        Ik maak mij ook zorgen over de manier waarop wetenschap in Nederland wordt gefinancierd, en nog meer over de richting waarin de beleidswetenschappers NWO nu willen sturen. In welke richting willen we eigenlijk wel?

        In mijn bijdrage aan het aan de Vernieuwingsimpuls gewijde septembernummer (2014) van het Nieuw Archief voor Wiskunde deed ik een poging om daar een antwoord op te geven, en eindigde ik als volgt.

        De huidige trend in subsidie-land, voor zover het de wiskunde betreft, is om steeds grotere subsidievormen op te zetten, waarbij natuurlijk steeds minder projecten gehonoreerd kunnen worden. Dit verstoort het hele eco-systeem. Maar als dat dan toch moet, dan pleit ik voor maar één project in de wiskunde in Nederland, namelijk de wiskunde zelf, als geheel. Dat heeft het bijkomende voordeel dat er geen selectie meer hoeft plaats te vinden bij NWO. De wiskunde-gemeenschap in Nederland is prima in staat om zelf het geld te verdelen, en daarvoor verantwoording af te leggen. De globale verdeling van de middelen van NWO over de verschillende
        wetenschapsgebieden kan gedaan worden in een jaarlijks overleg tussen uit de wetenschapsgebieden afgevaardigde wetenschappers (laat vooral ook de universiteitsbestuurders erbuiten, het moet om de wetenschap gaan). Mijn gevoel is dat zo’n systeem betere resultaten zal opleveren dan wat er nu is: directeuren en politici die zich laten adviseren door “beleidswetenschappers” (dat _is_ geen wetenschap). In een groter en meer direct overleg zoals ik voorstel komen de grootverbruikers van NWO-middelen directer in confrontatie met de kleinere maar meer talrijke en ook meer diverse gebruikers, waarvoor ik zelf meer sympathie heb.

        • Organisatie: Universiteit Leiden
        • Functie: Hoogleraar
  • Carlo Beenakker 25 november 2014 - 22:39

    QuTech, het quantumtechnologie-instituut in oprichting in Delft, wordt in verschillende beleidsdocumenten als een succesverhaal gepresenteerd van een wetenschappelijke doorbraak die allerlei maatschappelijke problemen zal gaan oplossen (nieuwe geneesmiddelen, nieuwe materialen, enz.). Dit initiatief vindt haar wortels in een FOM focusgroep* die tien jaar geleden werd opgericht, als reactie op toen nog prille wetenschappelijke ontwikkelingen. Zo gaat het vaak: er is een wetenschappelijke uitdaging die pas in een veel later stadium maatschappelijk relevant wordt. Het onderkennen van zulke wetenschappelijke uitdagingen en er krachtig in een vroeg stadium op reageren vraagt om een organisatie voor en door wetenschappers die zelf actief in hun vakgebied werkzaam zijn. NWO kan er trots zijn dat het zo’n organisatie is, en heeft er haar succes aan te danken. Maak het niet kapot.

    *) http://www.fom.nl/live/onderzoek/onderzoeksprogrammas/vrije_progs/artikel.pag?objectnumber=28700&referpagina=14709

    • Organisatie: Universiteit Leiden
    • Functie: hoogleraar
    • Mark van Loosdrecht 28 november 2014 - 12:28

      Helemaal eens met Carlo. Ook de Nereda technologie die nu als succes wordt aangeduid zou bij een top-down benadering niet zijn ontstaan omdat indertijd (eind jaren 90) door bedrijfsleven en meeste deskundigen dit als ‘academisch’ beschouwde en andere technologie (gebaseerd op membraan scheiding) zwaar werd ondersteund. En ik schat dat er nog veel meer van dit soort voorbeelden zullen zijn. Initiele ondersteuning is toen van Chemische wetenschappen NWO gekomen en niet vanuit de watersector.

      • Organisatie: TU Delft
      • Functie: Hoogleraar
  • mark van loosdrecht 25 november 2014 - 21:00

    Vreemd dat een organisatie die haar werk uitstekend uitvoerd zo sterk wordt hervormd.
    STW heeft altijd zeer goed gefunctioneerd in organisatie bedrijfsleven/universitaire interface. Zeer goed toegankelijk ook voor MKB. Met nieuwe centralistische structuur zullen de grote bedrijven domineren en wat kruimels richting onafhankelijke MKB laten vallen.
    Goed dat disciplinaire focus verder minimaliseert, maar bergt risico in zich dat verdiepende studies niet meer worden gewaardeerd. De combinatie van verdieping en interdisciplinair onderzoek (niet in 1 persoon maar in academisch onderzoek) is juist de sterkte van goed onderzoek.

    • Organisatie: TU Delft
    • Functie: Hoogleraar
  • jaap sinninghe damste 25 november 2014 - 15:50

    Een nog grotere invloed van het bedrijfsleven op de wetenschap in Nederland??? Ik zet daar grote vraagtekens bij. In de afgelopen jaren is er al een flink gedeelte (bijna de helft geloof ik) van het NWO budget gereserveerd voor de Topsectoren, waarin het bedrijfsleven een grote vinger in de pap heeft, met grote gevolgen op termijn voor de fundamentele wetenschap (kleinere budgetten). Wanneer wij in Nederland onze goede positie in de mondiale wetenschap willen behouden zal er ook geld (ook vanuit NWO) beschikbaar moeten blijven voor vrij, ongebonden, fundamenteel wetenschappelijk onderzoek. Ik ben bang dat de instelling van dit soort raden met allerlei belangenbehartigers hier niet aan bijdraagt. Het sluit aan bij het heersende idee dat wetenschap tegenwoordig altijd “nut” moet hebben terwijl Alexander Fleming bij zijn ontdekking van penicilline daar echt niet door gedreven werd! Neem een voorbeeld aan Duitsland waar eind vorige maand besloten werd ruim 25 miljard extra voor de wetenschap beschikbaar te stellen zonder allerlei voorwaarden vooraf.

    • Organisatie: NIOZ/UU
    • Functie: afdelingshoofd/hoogleraar
    • Rob van Gestel 27 november 2014 - 13:38

      Kan iemand mij eens uitleggen waar de gedachte vandaan komt dat NWO uitstekend werk doet? Ik ken verschillende onafhankelijke wetenschappelijke onderzoeken die laten zien dat NWO bijvoorbeeld helemaal niet zo goed is in het selecteren van de beste onderzoekers. Zie bijv.: W. van der Burg, De onzichtbare kosten van controle- en selectieprocedures. NWO-promotieprojecten op het terrein van Recht & Bestuur als casestudy, NJB 2012/2024, p. 2528-2537 en P. van Arendsbergen, Talent Proof: Selection Processes in Research Funding and Careers, Dissertatie VU 2014. Zie: http://dare.ubvu.vu.nl/handle/1871/51588 (er zijn meer onderzoeken, maar dit zijn er alvast twee)

      De evaluatie waaruit de overheid thans opmaakt dat NWO uitstekend werk doet (“Nieuwe dynamiek, passende governance”), neem ik helemaal niet serieus. De evaluatiecommissie bestaat uit bestuurders die dicht tegen het hoger onderwijsbeleid aanschuren (en iemand van Friesland Campina) en zit methodisch helemaal niet goed in elkaar (kijk naar de lijst van mensen met wie gesproken is. Alles wat je als wetenschapper zou willen weten (bijv. allerlei cijfers) staat er niet in. Het rapport straalt op geen enkele wijze uit dat er kritisch gekeken is.

      Waarom niet eens een paar onafhankelijke (buitenlandse) wetenschappers gevraagd om NWO door te lichten? Waarom niet eens een survey onder hoogleraren om de tevredenheid met NWO door te lichten? Waarom niet eens een experiment om te zien waar het bijv. gaat om de research talent ronde om te kijken of een wetenschapscommissie van universiteiten niet evengoed en even goedkoop of goedkoper onderzoeksvoorstellen kan beoordelen dan NWO? Ik daag de KNAW uit dit soort voorstellen eens te doen. Laten we eens kijken of NWO er dan nog zo florissant uitkomt.

      Het probleem is dat NWO steeds meer een monopoliepositie heeft gekregen. Dat is in de economie niet goed en in de wetenschap ook niet. Bijna iedere wetenschapper die ik ken is daar – achter gesloten deuren – kritisch over, maar bijna niemand zegt het hardop omdat men bang is de eigen ruiten in te gooien. Verder is de huidige nadruk op valorisatie en topsectoren natuurlijk op termijn funest. Het rapport van de Zweedse wetenschapsraad, die nota bene naar Nederland verwijzen als een land dat het beter doet door minder tegen het bedrijfsleven aan te leunen, is slechts een voorbeeld waaruit dat blijkt.

      • Organisatie: Tilburg university
      • Functie: Hoogleraar
    • Louis Peperzak 26 november 2014 - 12:35

      Eens met Jaap: als mijn PC beter had gewerkt had ik gisteren al een vergelijkbare reactie gegeven. Helaas zijn er geen echte wetenschappers meer in de regering/Tweede Kamer.

      • Organisatie: NIOZ
      • Functie: onderzoeker